Reinefarth w Warszawie. Dowody zbrodni

Reinefarth w Warszawie. Dowody zbrodni
Loading Map....

Data/Czas
05/08/2014 - 24/05/2015
10:00 - 18:00

Miejsce
Muzeum Woli

Kategoria



Reinefarth w Warszawie. Dowody zbrodni.
Wystawa
 w 70. rocznicę powstania warszawskiego 

W trakcie rzezi Woli, trwającej od 5 sierpnia 1944 roku, zamordowano według różnych szacunków od 30000 do 60000 mieszkańców dzielnicy. Generał SS Heinz Reinefarth, zwany w tym kontekście „katem Warszawy”, po wojnie został burmistrzem na wyspie Sylt i deputowanym do Landtagu Szlezwika-Holsztynu.

W siedemdziesiątą rocznicę mordu na ludności cywilnej, 5 sierpnia 2014 roku o godz. 20:00 w Muzeum Woli, oddziale Muzeum Warszawy otwarto wystawę będącą współczesną próbą przemyślenia odpowiedzialności Heinza Reinefartha.

 

Przypadająca w 2014 roku siedemdziesiąta rocznica powstania warszawskiego była okazją do historycznej refleksji nad rzezią Woli, która nie doczekała się wcześniej szerokiego omówienia i interpretacji; nie istnieje także wystarczająco w świadomości samych warszawiaków. Istotą wystawy Reinefarth w Warszawie. Dowody zbrodni jest spojrzenie na to wydarzenie jako na zbrodnię, za którą nikt nie został skazany. Autorzy wystawy, przedstawiając prawne aspekty tragicznych wydarzeń, stawiają tezę o możliwości zakwalifikowania rzezi Woli jako zbrodni przeciwko ludzkości.

Nieznane dokumenty z Ludwigsburga

Wystawa w Muzeum Woli. Laboratorium miasta opiera się na nieznanych w Polsce dokumentach z wstępnego postępowania śledczego w sprawie „uczestnictwa w masowych zabójstwach” Heinza Reinefartha. Było ono prowadzone przez prokuraturę niemiecką we Flensburgu w latach 1963–1967 i zakrojone na szeroką skalę – przesłuchano w nim ponad tysiąc świadków niemieckich oraz przesłuchano lub włączono protokoły przesłuchań ponad dwustu pięćdziesięciu świadków z Polski. Niemniej postanowieniem niemieckiego sądu postępowanie ostatecznie umorzono „z braku wystarczających dowodów”. W archiwach polskich nie zachowano kopii większości dokumentów przekazywanych niemieckim śledczym.

Wystawa Reinefarth w Warszawie prezentuje akta pozyskane przez Muzeum Powstania Warszawskiego z Centrali Badania Zbrodni Narodowosocjalistycznych w Ludwigsburgu w Niemczech. Zeznania żołnierzy i oficerów niemieckich z lat 60. XX wieku odnoszą się do kwestii ich udziału w masowych mordach. Jednocześnie stanowią wgląd w psychologię przesłuchiwanych, prezentując przegląd sposobów pamiętania, a także zamazywania osobistej pamięci i odpowiedzialności, czego konsekwencją jest nie tylko brak możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności osób dokonujących mordów na ludności cywilnej, ale również – szerzej – powstanie luki w zbiorowej „pamięci politycznej”.

reinefahrt-foto

SS-Gruppenführer Heinz Reinefarth (po lewej) oraz Erich von dem Bach-Zelewski (w środku). Źródło: Staatsanwaltschaft Flensburg

Reinefarth – generał i burmistrz

W pierwszej części wystawa podsumowuje przebieg i zamknięcie śledztwa w sprawie
SS-Gruppenführera Reinefartha. Jej dopełnieniem są relacje świadków, wizja lokalna z miejsc masowych egzekucji na Woli oraz współczesna ekspertyza historyczna i prawna. Pokazane zostaną m.in. nieznane szerzej w Polsce niemieckie fotografie dowódców SS i scen rozgrywających się na Woli. Filozoficznym kontekstem wystawy jest jeden z najważniejszych tekstów XX wieku na temat odpowiedzialności hitlerowskich funkcjonariuszy i możliwości ich ukarania oraz istoty samego totalitaryzmu – reportaż Hanny Arendt Eichmann w Jerozolimie, opisujący proces sądowy współodpowiedzialnego za Holokaust Adolfa Eichmanna.

Druga część wystawy odnosi się do kontrowersji wokół powojennych losów Heinza Reinefartha – w latach 50. i 60. deputowanego do Landtagu, burmistrza Westerlandu na wyspie Sylt, szanowanego adwokata i obywatela. Jego sylwetka zaprezentowana zostanie m.in. przez pryzmat propagandowych materiałów byłej NRD – filmu Urlop na Sylt oraz zrealizowanych specjalnie na potrzeby wystawy wywiadów ze świadkami historii, w tym opozycjonistą z Westerlandu Ernstem-Wilhelmem Stojanem.

Polsko-niemieckie otwieranie historii na nowo

Otwarcie wystawy było częścią programu obchodów siedemdziesiątej rocznicy powstania warszawskiego. W wydarzeniu 5 sierpnia 2014 roku wzięli udział m.in. aktualna burmistrz Westerlandu Petra Reiber i przewodniczący rady Sylt Peter Schnittgard.

Pod pomnikiem ofiar rzezi Woli Petra Reiber wygłosiła przemówienie, w którym przeprosiła Polaków za winę drugiej wojny światowej oraz brak pełnej denazyfikacji w powojennych Niemczech.

Wystawie towarzyszy program edukacyjny. Jego wyróżnioną częścią są, między innymi, polsko-niemieckie spotkania młodzieży czy planowana w roku 2015 międzynarodowa konferencja, podczas której grono prawników rozważy możliwość kwalifikacji zbrodni dokonanych na Woli jako zbrodni przeciwko ludzkości.

Zbiórka zdjęć i informacji

Muzeum Woli wznowiło także zbiórkę zdjęć i relacji mieszkańców Woli, mającą na celu upamiętnienie ofiar masowych morderstw. Zdjęcia zostaną zdigitalizowane i włączone w wystawę. Relacje i pozostałe materiały, dotyczące rzezi Woli będą cenną pomocą w toku prac naukowo-badawczych, prowadzonych między innymi przez zespół Marka Stroka, historyka współpracującego z Muzeum Woli.

Osoby posiadające takie materiały proszone są o kontakt z Muzeum. Unikatową okazją do tego jest rozpoczynany 28 lutego cykl dyżurów historyczno-badawczych.

 

REINEFARTH W WARSZAWIE. DOWODY ZBRODNI

WYSTAWA W 70. ROCZNICĘ POWSTANIA WARSZAWSKIEGO

wernisaż: 5/08/2014, godz. 20:00

wystawa czynna: 6/08 – 24/05/2015

wtorek-niedziela 10:00-18:00

 

Muzeum Woli, oddział Muzeum Warszawy
ul. Srebrna 12, Warszawa

 

Kuratorka: Hanna Nowak-Radziejowska

Zespół: Anna Banaś, Natalia Boitot, Magdalena Staroszczyk

Współpraca: Angela Götz-Zyskowski (Muzeum Powstania Warszawskiego), Mateusz Toma, Jutta Wiedmann, Wojciech Ziemilski

Projekt wystawy: Wojciech Cichecki, Michał Szota

Partnerzy: Muzeum Powstania Warszawskiego, Dom Spotkań z Historią, Goethe-Institut w Warszawie, Tramwaje Warszawskie Sp. z o.o., Towarzystwo Przyjaciół Woli, Polski Holding Obronny, Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych, Gagarin Studio

Partnerzy medialni: Polskie Radio, Program 2 TVP, Gazeta Wyborcza

Na wystawie wykorzystano materiały z Archiwum Państwowego w Lesznie, Centrali Badania Zbrodni Narodowosocjalistycznych w Ludwigsburgu, Domu Spotkań z Historią, Muzeum Powstania Warszawskiego, Muzeum Warszawy oraz Sylter Archiv/Gemeinde Sylt.

W materiałach promocyjnych wykorzystano zdjęcia z Archiwum Historii Mówionej Domu Spotkań z Historią i Ośrodka KARTA.